Viết Về Bạn

 

 

MỘT VÀI KỶ NIỆM VỚI NHÀ VĂN NGUYỄN QUANG THÂN

 

 

 

        … Hồi tôi đọc truyện ngắn “ Vũ điệu cái bô” cứ giật mình, nghĩ, ở Việt Nam vẫn còn nhà văn tài, ao ước được gặp.

          May thay, một lần đi dự trại sáng tác ở Đại Lải, tôi được gặp tác giả truyện ngắn trên, nhà văn Nguyễn Quang Thân. Mừng hơn nữa, nhà văn cũng đọc một số truyện ngắn của tôi đăng đây đó, cho lời góp ý rất chân tình. Là người viết văn,  được bạn đọc nhớ tên, nhớ cả tác phẩm mình viết,  hạnh phúc lắm rồi, ở đây lại được một nhà văn có tên tuổi nhớ cả tên, cả tác phẩm, hạnh phúc phải nhân lên cả ngàn lần. Sau này được diễm phúc gần nhà văn Nguyễn Quang Thân, tôi mới nghiệm ra rằng, đó là tính cách chân thực, tinh khiết vốn có của nhà văn, sống hết lòng với bạn bè, không phân biệt lứa tuổi.

      Mỗi lần tôi vào Sài Gòn, dù có bận việc, hay bạn bè rủ, bao giờ tôi cũng dành thời gian đến thăm vợ chồng nhà văn Nguyễn Quang Thân - Dạ Ngân mà lúc này tôi đã coi như người nhà. Đến với anh chị, tôi sướng, là ngập tràn tiếng cười, có cảm giác mọi phiền muội, những điều trăn trở của đời, của tình và cả của sự nghiệp tự nhiên trôi đi nhẹ nhàng. Cứ nhìn cách đối xử rất tình cảm của anh dành cho chị, tiếng gọi thân thương “em ơi” khi anh muốn  nhờ chị điều gì đó, tự soi vào mình. Một “ông lão” gần tám mươi tuổi vẫn tráng niên, vẫn tha thiết đến tận cùng, vẫn mãi xanh với khát vọng yêu…tự thấy đời còn đẹp lắm, việc gì mà bi quan, chẳng cần học ai để giữ hạnh phúc, cứ học anh chị là được.

      Tôi có gần một số nhà văn có tên tuổi,  nhưng “gần” không phải để “khoe” mà thực sự, gần để hiểu mình hơn.

       Nhà văn Nguyễn Quang Thân rất ít khen truyện ngắn của tôi mà khi tâm sự, anh thường chỉ những hạn chế mà tôi thường mắc phải, góp ý một cách chân tình, nhớ nhất anh dặn: “ Phải viết em ạ! Dễ gì những người như em, như anh được sống trong thời đại này, ngồn ngộn tư liệu để mình viết. Tuyệt đối đừng sống giả dối với trang viết của mình, nghĩ, yêu, ghét như thế nào cứ như vậy, đưa vào trang viết…”. Nhà văn Nguyễn Quang Thân sống đúng như thế, viết đúng như thế. Tôi học cả đời, chắc chỉ được một phần. Khi tôi và nhà văn Nguyễn Quang Thân tham gia vào ban vận động Văn Đoàn Độc Lập, anh khuyên tôi: “ Lúc này em phải viết nhiều hơn trước nhé! Tuyệt đối bỏ hết những điều phù phiếm  như giải thưởng, chức danh…mà coi trọng ngòi bút, trang viết của mình để giữ uy tín cho Ban vận động.”.

        Tôi cố gắng thực hiện lời anh khuyên và tự hào, đến giờ chưa làm sai lời khuyên đó.

      Nhà văn Nguyễn Quang Thân là người sống tình cảm, chu toàn với mọi người, ra Hội An lần nào anh cũng điện và đến thăm tôi. Một lần tôi vào thăm anh, anh nói : “ Khoan lên nhà anh, anh với em đến thăm nhà văn Bùi Ngọc Tấn mới vào trong này để chữa bệnh, để anh ấy vui có nhiều bạn quan tâm, mau lành bệnh.”. Nhớ lần tôi đưa con trai vào Sài Gòn để cháu đi nước ngoài du học. Anh cương quyết không cho cha con tôi ra nghỉ khách sạn mà phải về nhà anh ở: “ Nhà rộng lắm ,chị về Vũng Tàu mấy ngày, có mỗi một mình,  em với cháu ở với anh cho vui, cùng nấu ăn nữa. Tài nấu ăn không bằng chị, nhưng so với ngoài, anh không kém!”. Anh rất quan tâm đến con trai tôi, lo cho cháu chỗ ngủ, máy vi tính, thậm chí cả chỗ tắm ,cũng chỉ bảo ân cần như một người ông với người cháu ruột thịt. Hỏi cháu thích ăn gì, anh sẽ nấu rồi  tự đi chợ ( chợ cũng gần nhà)… Quả thật anh nấu ăn rất ngon. Khi con tôi ra nước ngoài học tập, cháu vẫn nhắc những ngày ở với ông Nguyễn Quang Thân.

       Không riêng với cha con tôi, nhưng ngày ở với anh, trong nhà không lúc nào vắng khách, toàn những bạn văn thân thiết đến thăm anh ,bao chuyện đời vui, buồn…rôm rả, như không dứt…Anh còn hẹn, ra tết, hai anh em bố trí đến thăm nhà văn Phạm Văn Biển ở Nha Trang, một người bạn thân thiết của anh,cũng là một nhà văn tôi kính trọng…

       Sự lạc quan, mạnh mẽ của một người đàn ông đứng tuổi thể hiện ở sự cường tráng thân thể, của bút lực dồi dào luôn lao về phía trước với tốc độ lớn để đến tận cùng sự thật, chân lý…

        Tôi luôn nghĩ về nhà văn Nguyễn Quang Thân là như vậy.

        Tiếc thay, cơn bạo bệnh, không báo trước, đưa anh đi…

         Rất thương và nhớ anh!

         Giữ mãi hình ành và lời chỉ bảo của anh cho đến trọn đời.

 

              

                 ANH ĐÀO HÙNG VỚI NXB ĐÀ NẴNG

 

         Sáng nay (18/12/2013) tôi hay tin anh Đào Hùng, một cộng tác viên vô cùng thân thiết của NXB Đà Nẵng,  qua đời sau một cơn bạo bệnh.

         Những kỷ niệm thân thiết về anh lại trào lên trong tôi.

         Có thể nói, khi NXB Đà Nẵng mới thành lập, anh Đào Hùng là một trong những cộng tác viên đến với NXB Đà Nẵng sớm nhất. Cũng một lẽ, anh vốn rất quý anh Nguyễn Văn Giai, giám đốc đầu tiên của NXB Đà Nẵng. Điều nữa, tuy anh Đào Hùng về tuổi đời hơn chúng tôi rất nhiều, về kiến thức, nhất là kiến thức lịch sử, anh là bậc thầy  nhưng đối với chúng tôi, với một đội ngũ biên tập viên của NXB Đà Nẵng, đại bộ phận đã tốt nghiệp đại học một cách bài bản, anh rất vui, ham nói chuyện, nói chuyện một cách bình đẳng, không khoảng cách. Mỗi lần anh đến với NXB Đà Nẵng, là một lần “náo động” tiếng cười. Anh ít khi đi một mình, khi thì đi với nhà sử học Dương Trung Quốc, khi thì đi với nhà sử học Trần Quốc Vượng, lúc lại cùng nhà văn hóa Nguyễn Văn Xuân, khi thì có nhà nghiên cứu lịch sử Chăm Trần Phương Kỳ… Mỗi lần như thế quanh một bàn nhậu dân dã, anh cùng các nhà sử học, văn hóa, nghiên cứu… danh tiếng, kể những câu chuyện tưởng là “đời”, nhưng thực ra đó là một buổi bồi dưỡng về kiến thức văn hóa, lịch sử… mà những người biên tập viên như chúng tôi cần có. Thông qua những buổi nói chuyện như vậy, chúng tôi vỡ vạc ra rất nhiều điều như về nhân vật lịch sử Phan Chu Trinh, Phan Thanh Giản, Phạm Phú Thứ… về quan hệ Việt Minh với Mỹ trong những ngày đầu trước buổi binh minh lập nước… Đến bây giờ, những vấn đề này ngày càng sáng tỏ, nhưng những ngày ấy, vào thời điểm những năm tám mươi của thế kỷ trước, không phải nói ra ai cũng biết, ai cũng hiểu. Là một nhà dịch thuật, sử học, nhà báo danh tiếng, lại sinh trưởng trong một gia đình tri thức, thân phụ của anh là nhà nghiên cứu sử học, nhà Hán học nổi tiếng Đào Duy Anh, nhưng với chúng tôi, những biên tập viên NXB Đà Nẵng, anh Đào Hùng vẫn rất bình dị, thân thiết. Mỗi lần anh đến với NXB Đà Nẵng sau tiếng cười, hỏi thăm hết lượt, anh lại giới thiệu với chúng tôi những tập bản thảo mới, những tác giả mới cần liên hệ cứ y như anh là một cán bộ chính thức của NXB Đà Nẵng chứ không phải khách viếng thăm. Chính nhờ anh mà NXB Đà Nẵng là NXB đầu tiên in cuốn “ Tại sao Việt Nam?” rồi một loạt các cuốn sách nổi tiếng khác, có tính chất tư liệu lịch sử rất cao, trung thực, khách quan  như những cuốn sách viết về Phan Chu Trinh, Phạm Phú Thứ, về sự hình thành phát triển của Đà Nẵng… Trong thời kỳ này, khi NXB Đà Nẵng mới chân ướt, chân ráo của sự hình thành nhưng đã được đông đảo bạn đọc trong cả nước chú ý về những cuốn sách có giá trị về lịch sử, văn hóa…phải nói rằng đó là nhờ sự giúp đỡ  rất lớn của nhiều cộng tác viên có uy tín, trong đó phải kể đến anh Đào Hùng. Mỗi lần tôi hoặc Đà Linh ( bút danh của của nhà văn Nguyễn Đức Hùng) ra Hà Nội công tác, người đầu tiên chúng tôi muốn gặp là anh. Anh Đào Hùng gần như là bạn thân thiết của nhiều nhà tri thức lớn ở Hà Nội. Anh dẫn chúng tôi đi gặp được hầu hết những nhà trí thức này. Từ dịch giả Dương Tường đến nhà văn Hà Ân, biên tập biên NXB thế giới Phương Quỳnh đến cả đạo diễn điện ảnh Nguyễn Đỗ Ngọc…Đến đâu anh cũng nói với mọi người ưu thế của NXB Đà Nẵng, một NXB tầm cỡ miền trung, thay mặt chúng tôi, anh mời mọi người cộng tác. Có anh giúp đỡ, chúng tôi đỡ vất vả nhiều, nhất là vấn đề bản thảo có chất lượng. Cũng đôi ba lần anh dẫn chúng tôi về căn hộ ở khu tập thể Kim Liên, nơi gia đình anh sinh sống. Một căn hộ chật hẹp thời bao cấp nhưng điều đặc biệt rất rộng lòng. Hồi đó, chúng tôi biết, đồng lương của anh “vón cục”, có được bao nhiêu đâu, nhưng anh sẵn sàng mang ra hết để đãi bạn hiền. Tôi còn nhớ một kỷ niệm, ai đó biếu gia đình anh một chai rượu ngoại, hồi đó là của hiếm, chỉ khi có chuyện thật hệ trọng mới mang ra dùng. Khi thấy tôi và Đà Linh đến thăm, anh lẳng lặng mang chai rượu ngoại  ra chợ bán, rồi dùng số tiền đã bán chai rượu để đãi hai chúng tôi. Đà Linh biết chuyện muốn trả lại anh số tiền trên nhưng dứt khoát anh không nhận, hai anh em cứ đùn đẩy nhau số tiền đó, tôi nhìn vừa thương, vừa buồn cười. Với bạn bè của anh cũng như vậy, còn nhớ lần  tôi với anh đến thăm đạo diễn Nguyễn Đỗ Ngọc, nhà ở  phố Quan Thánh. Trước khi đến nhà bạn, anh bảo với tôi ra chợ mua đồ nhậu, anh giải thích: “ Thằng ấy ( chỉ đạo diễn Nguyễn Đỗ Ngọc) khí khái, lại nghèo, đang cô đơn, mày với tao đến thăm đừng làm phiền nó…”. Anh mua hết những thứ cần có, khi đến nhà của đạo diễn Nguyễn Đỗ Ngọc chỉ việc bày biện ra, tôi nhớ, đạo diễn Nguyễn Đỗ Ngọc có trách anh về việc này, nhưng trên khóe mắt của đạo diễn cứ rưng rưng…

         Hồi tôi làm biên tập viên NXB Đà Nẵng được tiếp rất nhiều nhà văn, nhà thơ, nhà báo, dịch giả… nổi tiếng. Tôi có một nhận xét, những nhà văn, nhà thơ, nhà báo, dịch giả… kiến thức càng rộng, tầm hiểu biết càng sâu, ngoại ngữ giỏi, đại bộ phận những con người đó tố chất là khiêm tốn, giản dị, rất tôn trọng, bình đẳng với người đối thoại. Với chúng tôi, khi tiếp xúc với anh Đào Hùng, rất ngưỡng mộ trình độ ngoại ngữ, kiến thức sử học uyên thâm của anh nhưng chúng tôi ngưỡng mộ hơn là đức tính giản dị, không khoa trương của anh, từ cách ăn mặc, lời nói đến cách bông đùa… Với lớp thanh niên chúng tôi hồi ấy, anh Đào Hùng với chúng tôi là không có khoảng cách. Những lần anh vào công tác ở Đà Nẵng, Sau giờ làm việc, chúng tôi thường rủ anh đi chơi, dù có bận mấy, anh cũng nhận lời, tham gia nhiệt tình, không hề khách khí. Có những lần chúng tôi cùng anh, nhà nghiên cứu lịch sử Chăm Trần Phương Kỳ lên Mỹ Sơn chơi cả đêm mà hồi đó Mỹ Sơn không như bây giờ, còn hoang vu, đầy bom mìn, muỗi, vắt…Giữa không gian mênh mông, lặng đến độ sợ cả tiếng cú rúc, ánh trăng lạnh mênh mang rải xuống một khu vực âm u, bóng đền tháp ẩn hiện như những bóng ma… thế mà anh cùng nhà nghiên cứu Chăm Trần Phương Kỳ vẫn say sưa kể như đang giảng đạo cho con chiên về truyền thuyết người Chăm làm cho chúng tôi bái phục…

        Anh Đào Hùng với NXB Đà Nẵng trong thời kỳ đầu mới thành lập, có rất nhiều kỷ niệm…

         Nhắc lại một vài kỷ niệm về anh, cũng là nén hương thành tâm kính viếng anh.

 

          Anh Đào Hùng, một nhà tri thức, một nhà khoa học chân chính mà chúng tôi, thế hệ tri thức đi sau, hết sức kính trọng. 

ANH VŨ HUY CƯƠNG

[Không rõ 21/11/2013 22:17 | by kytrung ]

                                 ANH VŨ HUY CƯƠNG

    

       Nhanh quá, mới gặp anh ngày nào ở Hà Nội,  giờ đã 13 năm anh xa bạn bè, người thân (23/11/2000 – 23/11/2013).

        Dẫu xa ngần ấy năm,  hình ảnh của anh Vũ Huy Cương không thể nào quên trong tôi.

       Nhớ dáng anh, gầy, nhỏ, ăn mặc lúc nào của giản dị, không thể giản dị hơn. Thậm chí có lúc tôi nghĩ, có khi anh Vũ Huy Cương không biết diện. Khuôn mặt khắc khổ, cam chịu nhưng điều tôi biết rõ về anh, là sự rộng lòng. Với anh, tất cả những nhà văn, nhà thơ ở trạc tuổi của anh, đều là những người bạn chí thiết. Anh hay kể cho tôi nghe những người bạn của anh khi còn trong tù. Khổ , truy bức nhưng không hề oan than: “ Xã hội mình nó thế, còn hoang dã lắm, vì thế, chuyện xảy ra với anh cũng là bình thường, kể lại làm gì.” Anh nói với tôi như vậy, khi tôi muốn nghe anh kể những ngày tháng anh ở trong tù, một án tù mà như nhiều người nói: “ Không hiểu vì sao mình lại bị tù?”. Nhưng có một lần tôi với anh đến nhà họa sỹ Văn Sáng chơi, không hiểu sao anh lại kéo tôi đi một con đường chạy dọc theo bờ tường nhà giam Hỏa Lò, tự nhiên nét mặt anh trầm ngâm, tư lự, giọng nhỏ lại, đủ cho tôi nghe: “ Anh đã từng ở trong kia, cố lắng nghe tiếng động ngoài này để tin rằng mình còn sống, còn về lại với đời…”. Có lẽ đó là lần duy nhất anh nói với tôi chuyện tù tội. Anh Vũ Huy Cương trong vụ Nhân Văn – Giai Phẩm, sau này tôi nghe một số người kể, anh cũng không làm điều gì “to tát”, hình như là một chức nhỏ nhất là biên tập một tập tạp chí của nhóm này. Công việc chính của anh, cũng lại … hình như chỉ là cán bộ bình thường trong xưởng phim truyện. Xin lỗi, tôi nhớ điều này không chính xác, một phần vì anh Vũ Huy Cương rất ít kể cho tôi nghe chuyện quá khứ,  mà hay nói chuyện về văn học, thời thế. Ra tù gần như mọi chế độ chính sách không còn, vợ con không có, anh Vũ Huy Cương sống một mình trong căn nhà hẹp ở 52 – Bà Triệu. Gọi là nhà, thực ra trông giống như một căn bếp tập thể, mái lợp bằng tôn cũng có, gạch cũng có và thậm chí…giấy dầu cũng có, diện tích hẹp vừa đủ kê một cái giường đơn, một  bộ bàn ghế , một cái tủ nhỏ đựng thức ăn, bếp dầu…khi bạn bè anh đến căn phòng nhỏ của anh lại rộn tiếng cười, bởi những chuyện tiếu lâm, chuyện thời sự có thêm tý “ mắm, muối”, chuyện yêu đương của ông này, bà kia, “ lỗ chỗ này, lãi chỗ khác.”…

         Anh Vũ Huy Cương tôi quen cũng là một sự tình cờ. Biết tôi biên tập chính cuốn “ Miền hoang tưởng” của Đào Nguyễn ( bút danh nhà văn Nguyễn Xuân Khánh), anh Cương đến gặp tôi ở 56 – Bà Triệu, lúc đó là văn phòng đại diện NXB Đà Nẵng tại Hà Nội. Anh cho tôi biết, anh đã đọc bản thảo này của nhà văn Xuân Khánh lâu rồi, hơn nữa giữa anh và nhà văn Xuân Khánh là bạn bè chí thiết nên việc xuất bản được cuốn “ Hoang tưởng trắng” ( Tên ban đầu của cuốn “ Miền Hoang Tưởng”) không phải chỉ tác giả mừng mà đó cũng là nỗi mừng của anh và của rất nhiều độc giả chân chính – Như lời anh nói với tôi. Từ đó, cứ chiều chiều, hết việc làm tôi lại sang nhà anh, có lúc anh lại đến chỗ tôi, hai anh em ngồi nói chuyện. Quả thực lúc đó tôi không biết chuyện “ tù ”  của anh, chỉ biết mình nói chuyện với anh rất hợp.  Có lúc tôi ngạc nhiên, sao không thấy ông này làm chức vụ gì cả, ở thì khổ, con người không thấy dáng sướng, sống một mình trong cái góc “bà tó” mà sao ông ấy biết lắm chuyện thế? Điều tôi ngạc nhiên hơn là bạn bè của anh toàn những người mà tôi nể trọng như nhà văn Vũ Bão, nhà văn Xuân Khánh, vợ chồng nhà văn Nguyễn Quang Thân – Dạ Ngân, nhạc sỹ Hồng Đăng, nhà văn Bùi Ngọc Tấn, nhà văn Vũ Thư Hiên, nhà nghiên cứu Hàn Sỹ Phu, nhà thơ Bùi Minh Quốc, nhà dịch thuật Dương Tường…  Sau này khi anh Cương mất, tôi đọc bài văn của nhà văn Vũ Thư Hiên khóc anh, càng hiểu và lý giải được vì sao anh Vũ Huy Cương được bạn bè, những nhà văn, nhà thơ, nhạc sỹ  chân chính quý trọng. Không riêng các nhà văn, nhà thơ … thậm chí một người thợ Bát Tràng quá  quý trọng anh, đã tạc chân dung anh thành một bức tượng với chất liệu làm bằng đất nung.  Bức tượng đó anh để trong góc nhà, nếu chú ý lắm mới biết, có hỏi anh mới nói.  Tôi còn được biết họa sỹ Văn Sáng rất quý anh Vũ Huy Cương. Một lần tôi, họa sỹ Văn Sáng cùng anh Vũ Huy Cương ngồi uống bia cùng mấy gói lạc rang ở vỉa hè. Văn Sáng vừa đi câu cá về, nhiều người đến gặp Văn Sáng để đặt bìa, nhất định Văn Sáng từ chối, vì một lý do đơn giản: “ Ông thông cảm nhé, để lúc khác, tôi đang ngồi hầu chuyện với anh Vũ Huy Cương…”.

             Có một tối, anh rủ tôi đến thăm một bậc lão thành cách mạng – Như lời anh giới thiệu - trình độ uyên thâm, nặng lòng với hiện tình đất nước. Tôi đi theo anh, đến giờ nhớ mang máng, hình như bậc trí thức già đó ở trong một căn hộ tập thể. Tiếp hai anh em với một phong cách lịch sự là một người trí thức già, người gầy, ăn vận giản dị. Tôi một kẻ đi theo, có chăng ngồi nghe hóng hớt  không biết gì, chỉ lặng lẽ quan sát. Trên tường nhà của bậc trí thức này là tấm lịch in rõ “Tạp chí Cộng Sản”. trên bàn làm việc cũng một chồng “ Tạp Chí Cộng Sản”, sau bàn làm việc thì toàn trước tác của Mác, Lê Nin, Hồ Chí Minh… Tôi thầm nghĩ, anh Cương quen cả những ông cộng sản “ gộc”. Suốt cuộc nói chuyện của hai người, tôi lắng nghe, hai người toàn nói chuyện “ lớn” như bàn đến hiện tình đất nước, rồi làm thế nào để phát huy quyền dân chủ, trước hết ở trong Quốc Hội, cả vấn đề đảng với dân, với dân tộc phải như thế nào? Đặc biệt cần có những việc làm cụ thể đoàn kết anh em trí thức… đều là những vấn đề  hệ trọng… Tôi thầm đoán, bậc trí thức già kia phải là một người giữ chức vụ rất to trong đảng, nhà nước hoặc là chuyên viên cao cấp của một Viện nào đó, ai nói “chống đảng” thì ông ấy “ đập cho bỏ mẹ”!!!.  Khi đi với tôi, anh Cương ít khi nói chuyện này, nhưng khi nói chuyện với người trí thức già kia, anh nói say sưa, hình như quên cả tôi đang ngồi đó, quên cả thì gian. Lúc về, anh Cương hỏi tôi: “ Em có biết anh vừa nói chuyện với ai không ?”. Tôi lắc đầu không biết. Anh nói : “ Cụ Hoàng Minh Chính đấy! Một con người yêu nước nhiệt thành”. Tôi giật mình, thầm nghĩ, tại sao những con người như thế này đảng và nước lại nói là “ phản động” rồi bị tống vào tù nhỉ? Sau này tôi đọc nhiều bài báo “ lề phải” kết “tội”  cụ Hoàng Minh Chính, tôi thấy thương cho cụ hơn. Giá như các vị lãnh đạo đảng cộng sản thành tâm, biết lắng nghe, cùng chân thành trao đổi với những nhà văn, nhà tri thức lớn có ý kiến, kiến nghị phản biện, tìm hướng đi mới  cho dân tộc thì đảng cộng sản vẫn giữ được uy tín, dân ủng hộ và như vậy làm gì phải lo đối phó với “ luận điệu tuyên truyền phản động của các thế lực thù địch” , rồi cứ phải thanh minh, thanh nga về “ tù chính trị” trước dư luận quốc tế.  Mà những người gọi là “ bất đồng chính kiến” với đảng bị đi tù, theo nhận xét của tôi, đó là những người trí thức lớn, có tâm, dám nói, làm theo lẽ phải mà anh Vũ Huy Cương là một ví dụ.

            Ngày ông Bảo Đại, vị vua cuối cùng của triều Nguyễn mất ở bên Pháp, một hãng thông tấn lớn quốc tế có điện phỏng vấn anh về sự kiện này. Anh Vũ Huy Cương đã trả lời, đại ý, một cựu hoàng đế của một triều đại từng để lại nhiều dấu ấn lớn trong lịch sử Việt Nam, là người Việt Nam, tôi xin gửi lời chia buồn đến gia quyến của cựu hoàng đế Bảo Đại. Điều thứ hai tôi vẫn kính trọng ông Bảo Đại, vì những năm ông sống xa tổ quốc, lưu lạc nơi đất khách, quê người, ông vẫn giữ quốc tịch Việt Nam, khẳng định mình là người Việt Nam. Điều nữa tôi kính trọng ông Bảo Đại, đang ở đỉnh cao quyền lực nhưng trước yêu cầu của lịch sử, của dân tộc, nếu thấy việc làm của mình  có lợi cho tương lai dân tộc, đất nước ông sẵn sàng thoái vị, nhường quyền lãnh đạo cho một chính thể mới. Đó là một điều không dễ dàng của một vị hoàng đế, không dễ có trong lịch sử, nhưng ông Bảo Đại đã làm được. Sau ông Bảo Đại, hình ảnh sẵn sàng thoái vị của một vị lãnh đạo, hay một chính thể , khi cả dân tộc nhìn thấy vị lãnh đạo đó, chính thể đó trở thành vật cản của lịch sử, ở Việt Nam cho đến thời điểm hiện tại, không lặp lại. Vì thế tôi kính trọng và nghiêng mình trước cái chết của cựu hoàng Bảo Đại.

             Phải đến mấy ngày sau, sau cuộc trả lời phỏng vấn của anh Vũ Huy Cương về cái chết của cựu hoàng đế Bảo Đại với hãng thông tấn nước ngoài thì Bộ ngoại giao Việt Nam mới gửi lời chia buồn đến gia quyến của cựu Hoàng!!!

            Ngày anh Vũ Huy Cương mất, tôi đã về lại cơ quan cũ ở Đà Nẵng. Nhận được tin này tôi sững sờ, vì trước đó ít lâu tôi còn nhận được thư anh và tấm ảnh anh chụp chung với nhà nghiên cứu Hàn Sỹ Phu ngay trước cửa nhà anh. Anh còn hẹn với tôi, cố gắng ra lại Hà Nội cùng với anh xuống Hải Phòng thăm nhà văn Bùi Ngọc Tấn. Không thể ra được, tôi gửi vòng hoa ra viếng. Sau này họa sỹ Văn Sáng gặp tôi có kể lại đám tang này, một đám tang cũng “ không yên ổn” vì chuyện “ thế sự” vì có nhiều người gọi là “ bất đồng chính kiến” tham dự. Dẫu thế, tình người vẫn lớn, ngoài người thân, đi theo xe tang của anh là rất đông các bạn văn, thơ kính trọng anh, họ bất chấp tất cả, đưa anh đến tận nơi an nghỉ cuối cùng.

           Anh Vũ Huy Cương sống đẹp và đến bây giờ, tôi tin, vẫn còn rất nhiều người nhớ anh.

          

Nhà văn Đà Linh ( Nguyễn Đức Hùng)

 

MỘT VÀI KỶ NIỆM VỚI NHÀ VĂN ĐÀ LINH – Viết về bạn

           Nhà văn Đà Linh, tên thật là Nguyễn Đức Hùng, chơi với chúng tôi ở thủa ban đầu của NXB Đà Nẵng rất thân.  Mấy anh em chúng tôi trong NXB Đà Nẵng khi đó gồm Hoàng Hoài Nhơn, Tân, Dương Quang Hà, Kỳ Trung, Đức Hùng,  Huỳnh Kim Hùng,  Nguyễn Kim Huy, Ngô Đình Khánh… có nhiều cái chung: Cùng đồng hương Quảng Nam – Đà Nẵng, cùng tốt nghiệp đại học và lớn hơn cả là cùng một đồng vọng, cùng một chí hướng, háo hức muốn xây dựng một NXB ra tấm, ra món ở miền Trung. Gần như lúc đó, chúng tôi chỉ có một say mê về chuyện làm sách. Ăn, ngủ, thức…đều nói về sách. Ngôi nhà nhỏ của Đức Hùng cả bếp, phòng tiếp khách, vừa là phòng ngủ sát lề đường Nguyễn Chí Thanh khoảng 12 m2 thường là buổi chiều chúng tôi hay kéo đến vừa nhậu, vừa đàm đạo chuyện làm sách. Cũng ngôi nhà nhỏ này, cũng là chốn đi về của nhiều văn nghệ sỹ nổi tiếng như nhà văn Nguyên Ngọc, nhà thơ Thanh Thảo, nhà thơ Ngô thế Oanh, nhà văn  Thái Bá Lợi,  nhạc sỹ, nhà thơ Nguyễn Thụy Kha, nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo, Nhà thơ Bùi Minh Quốc, … Đặc biệt có một nhân vật mà chúng tôi không thể nào quên là kiến trúc sư người Ba Lan Kazich, ông là khách quen đến độ gần như là người nhà của ngôi nhà này.  Ngôi nhà tưởng chật nhưng kỳ thực chủ nhân rất rộng lòng, lúc nào trong nhà Đức Hùng cũng để sẵn món nhậu, không phải vậy thì chạy ào ra quán gần đó mua món “ phá lấu” giá rẻ lại nhiều có thể lai rai đến tận khuya. Đức Hùng lại rất thích tụ tập, điều này nhiều lúc cũng gây phiền cho gia đình. Cứ ngồi lại là chúng tôi bàn đủ thứ trên đời, gia đình lấy chỗ nào mà ngủ, nhưng cũng vì thế, đây cũng là nguồn tư liệu phong phú mà về sau để Đức Hùng đưa vào nhiều truyện ngắn của mình.

           Buổi ban đầu của NXB Đà Nẵng, điều tuyệt vời, là có nhiều  người tâm huyết với nghề này. Đức Hùng là một trong nhưng con người như vậy. Lúc đó Đức Hùng là kế toán trưởng, nắm quyền thu chi trong tay, lại được Ban giám đốc tin tưởng nên khi chúng tôi tiếp cộng tác viên, nhất là với văn nghệ sỹ nổi tiếng, Ban giám đốc và Đức Hùng duyệt chi rất phóng khoáng. Thời đó, ở NXB Đà Nẵng, được đánh gía là thời hạnh phúc nhất, vì chúng tôi có nhiều điều kiện thuận lợi: Tài chính dồi dào, có lãnh đạo biết người, biết việc. Ngày ấy NXB Đà Nẵng gần như là một ngôi nhà lớn được tiếp đón các nhà văn, nhà thơ, nhà nghiên cứu, nhà sử học... từng là niềm tự hào của văn hóa Việt như nhà văn Nguyễn Tuân, nhạc sỹ Văn Cao, nhà thơ Hữu Loan, nhà thơ Phùng Quán, nhà thơ Thu Bồn, nhà thơ Huy Cận, nhà thơ Tế Hanh, nhà văn Nguyễn Đình Thi, nhà sử học Trần Quốc Vượng, Dương Trung Quốc, nhạc sỹ Phan Huỳnh Điểu, nhà nhiếp ảnh Hoàng Kim Đáng, Nguyễn Đình Toán... Điểm lại, rất ít NXB trong cả nước có được hạnh phúc này. Các nhà văn, nhà thơ lớn, nhà nghiên cứu đó đến với NXB Đà Nẵng không phải chỉ bằng tác phẩm mà cả tấm lòng, vì thấy NXB Đà Nẵng, nhất là Đức Hùng đón tiếp rất ân cần, chu đáo. Đã nhiều lần tôi trực tiếp chứng kiến, Đức Hùng lấy cả tiền lương của mình đến đón tiếp các nhà văn, nhà thơ, không muốn cho ai biết. Mỗi lần có nhà văn, nhà thơ nổi tiếng đến NXB Đà Nẵng, người vui nhất trong NXB có lẽ là Đức Hùng. Đức Hùng sẵn sàng bỏ hết các công việc để “ hầu chuyện” các nhà văn, nhà thơ đàn anh. Sẵn có “ máu viết”  trong người, được các nhà văn như Thái Bá Lợi, nhà thơ Ngô Thế Oanh vừa là “sếp” trực tiếp của NXB Đà nẵng, lại là “ thầy” hướng dẫn cho đàn em trong buổi ban đầu viết văn, Đức Hùng có nhiều thuận lợi. Truyện vừa “ giấc mơ dòng sông” nói về việc xây dựng cây cầu quê hương, những phận đời chìm nổi trong cuộc chiến tranh, sự phấn đấu cương cường của sức người để thắng thiên nhiên… được Đức Hùng đưa vào truyện vừa này. Trong những người viết văn sớm, cũng sớm trở thành Hội viên Hội Nhà Văn Việt Nam thuộc thế hệ chúng tôi ở Đà Nẵng – Quảng Nam có tên Đức Hùng.

          Buổi ban đầu của NXB Đà Nẵng, chúng tôi sống như anh em trong một gia đình lớn. Nhiều chuyện vui, không thể không kể ra đây. Hồi ấy Kim Hùng có chuyện buồn, mà hễ buồn là Kim Hùng uống rượu, rượu vào lời ra, có lần Kim Hùng đến nhà Đức Hùng vừa uống rượu vừa tâm sự đến tận khuya. Nếu như ở công viên, hay ở cơ quan thì không sao, đằng này lại ở nhà của Đức Hùng, phải để cho vợ, con của Đức Hùng còn ngủ nữa chứ!  Tìm cách kéo Kim Hùng về, đưa Kim Hùng về đến khu tập thể, vào tận giường ngủ chúng tôi mới yên tâm. Có ai dè … sáng sau Đức Hùng đến cơ quan kể cho chúng tôi nghe. Kim Hùng chỉ nằm được một lúc rồi ngồi dậy, đi bộ đến nhà Đức Hùng, gọi Đức Hùng ra để tâm sự. Đức Hùng ngồi với Kim Hùng cho đến tận sáng.

          Hồi đó, chúng tôi sống với nhau là như thế.

          Còn chuyện tìm bản thảo hay, có chất lượng, có lẽ Đức Hùng, trong những năm đầu NXB Đà Nẵng là người nhiệt tình nhất. Bản thảo ở đâu? Xa  xôi bao nhiêu Đức Hùng cũng động viên anh em cố tìm bằng được. Những bản thảo hay như “ "Bá tước Môngtơ Crítxtô", "Hoa tuy líp đen" “ Hoàng hậu Mácgô”, “ Người thất bại trở về”, “ Hành tinh khỉ”, “ Trường sinh học”, “ Tuyển tập thơ miền trung thế kỷ XX”, “ Tuyển tập văn miền trung thế kỷ XX”, “ Một tiếng đờn”… xuất bản trong thời kỳ này, có dấu ấn của Đức Hùng, tạo được uy tín trong lòng bạn đọc.

        Tôi còn nhớ một kỷ niệm…

         Năm 1990 – 1991 đất nước bắt đầu bước vào giai đoạn “ đổi mới” rất cần những cuốn cách có nội dung tuyên truyền về vấn đề này. Đức Hùng, sau những ngày đêm suy nghĩ, đề nghị Ban biên tập chúng tôi làm một cuốn sách có nội dung giới thiệu tiềm năng kinh tế của các tỉnh miền trung với bạn bè trong nước và quốc tế bằng hai thứ tiếng Việt – Anh. Sau mấy cuộc họp bàn bạc đi đến thống nhất, chúng tôi lấy tên cuốn sách đó là : “ Miền Trung cơ hội đầu tư và phát triển”. Có lẽ đây là cuốn sách song ngữ đầu tiên của một NXB ở miền trung. Mặc dù lúc đó rất bận về vai trò của một kế toán trưởng, nhưng Đức Hùng bỏ hết, cùng tôi rong ruổi suốt một tháng trời, đi hết mấy tỉnh miền trung để chuẩn bị nội dung cho cuốn sách này. Chúng tôi đã gặp   gần như đầy đủ các vị lãnh đạo của các tình, các tập đoàn, xí nghiệp lớn trong khu vực miền trung, thuyết phục họ ủng hộ việc làm của chúng tôi. Lúc đó gần như chúng tôi đi cũng vì sách, ăn, ngủ cũng vì sách. Khi hoàn thành cuốn sách cũng là thời gian gần tết, tôi, Đức Hùng cùng toàn bộ ban giám đốc NXB Đà Nẵng lại lên đường để phát hành. Rất mừng, dù là ngày cận tết, nhưng do sự nhiệt tình của mọi người, nhất là Đức Hùng, công tác phát hành sách vô cùng thuận lợi. Sách phát hành xong, NXB thu được một nguồn tài chính đủ để cho anh chị em trong NXB đón tết vui vẻ, và hạnh phúc nhất cho anh em chúng tôi lúc đó, cuốn sách ra đời do ý tưởng của Đức Hùng được nhiều lãnh đạo các tỉnh miền trung đón nhận, họ gửi lời cảm ơn ban giám đốc NXB Đà Nẵng.

         Còn một điều nữa, cũng phải nói ở Đức Hùng là sự ham viết. Có thể nói chuyện với Đức Hùng cả ngày về chuyện văn thơ,  về chuyện sáng tác. Sự tìm tòi, mày mò cố gắng tạo cho mình một phong cách viết riêng biệt là có ở Đức Hùng. Đọc những truyện ngắn mà Đức Hùng sáng tác như : “ Nàng Kim Chi sáu ngón”, “ Ngôi nhà sáng tạo”, “ Chuyện của Người”… Cách viết của Đức Hùng tôi cho là lạ. Những truyện ngắn của Đức Hùng, nếu đọc lướt qua, có thể có người không hiểu, nhưng đọc kỹ, săm soi từng chữ, từng dòng sẽ hiểu ý tác giả dấu đằng sau những dòng chữ lên xuống kia. Gần như hiện thực cuộc sống, những điều thực trải qua, Đức Hùng đưa tất cả vào truyện ngắn của mình. Đức Hùng có năm, sáu tập truyện ngắn đã in. Ngoài truyện ngắn, Đức Hùng có sáng tác thơ, tất nhiên thơ không là thế mạnh của Đức Hùng. Gần đây, Đức Hùng mạnh dạn đi vào con đường dịch thuật, làm việc chăm chỉ miệt mài…  Đức Hùng dịch tác phẩm “ Cảm ơn” của tác giả Đaniel Pennac phải nói là sự kỳ công, vì tôi được biết, ngay như tác phẩm này ở bên Pháp, nhiều người Pháp đọc còn không hiểu, thế mà Đức Hùng cố gắng chuyển ngữ tác phẩm này sang tiếng Việt, cho người Việt đọc thì quả là quá giỏi!

          Điều ước muốn cháy bỏng của Đức Hùng là xuất bản sách phải ra xuất bản, không chạy theo những thị hiếu tầm thường. Hoặc hơn nữa, sách của NXB Đà Nẵng phải là những quyển sách “ nặng” về chất lượng, “ sáng” về tầm tư tưởng, tri thức. Nên thế thời Đức Hùng giữ chức Phó giám đốc kiêm tổng biên tập, NXB Đà Nẵng có một số quyển sách gây tiếng vang,  được bạn đọc đánh giá cao như “ Tuyển tập Trần Dần”, “ Thế giới phẳng”…Với những quyển sách “lớn” như thế này, sự dũng cảm của Đức Hùng được bạn đọc ghi nhận, nhưng về quyền lợi Đức Hùng cũng chịu nhiều thiệt thòi!!!

           Những năm sau này, do nhiều nguyên nhân khách quan, cộng với việc để có điều kiện chăm sóc sức khỏe, Đức Hùng chuyển ra Hà Nội làm việc tại NXB Lao Động. Dẫu vậy, những thời gian đầu của NXB Đà Nẵng, khi nhắc lại những kỷ niệm, không ai trong chúng tôi lại không nhắc đến Đức Hùng.

 

        Một con người để lại dấu ấn sâu đậm nhất về sự hình thành và phát triển của một NXB miền trung.

MỘT VÀI KỶ NIỆM NHỎ VỀ ĐẠO DIỄN HẢI NINH
 
          Thực tế, tôi không biết nhiều về ông, nhưng xem phim của ông thì nhiều. Có lẽ phải kể đến “ Vĩ tuyến 17 ngày và đêm” , “ Đêm hội Long Trì”, “ Thành phố trước lúc rạng đông” và nhất là “ Mối tình đầu”. Tôi nhớ hồi đó ở bãi Cầu Giấy chiếu phim này phải chăng dây cho người vào xem trật tự, mà phải đi sớm mới có chỗ… Cũng nghĩ, được xem phim của đạo diễn nổi tiếng cũng là quý lắm rồi, còn được trực tiếp nói chuyện với ông, có lẽ là khó.
          Nhưng không ngờ, tôi được nói chuyện với ông, không phải một lần mà đến ba, bốn lần thậm chí ăn cùng mâm, chụp chung một bức ảnh…
          Nguyên do là:
          Được một người bạn thân giới thiệu, vợ chồng đạo diễn Nguyễn Thanh Vân và Nhuệ Giang vào Hội An tìm tôi, nhờ tôi giúp tìm bối cảnh và diễn viên để thực hiện quay bộ phim “Đời cát”. Nghe tiếng của hai đạo diễn này đã lâu, cũng tưởng phong cách hai người này chắc quý phái, đạo mạo… nghĩa là khó gần. Thực tế ngược lại hoàn toàn, Thanh Vân và Nhuệ Giang gặp tôi như đã biết từ lâu, nói chuyện thoả mái đặc biệt tác phong rất giản dị, không có khoảng cách với ngưòi đang nói chuyện. Tối ấy, trên gác ngôi nhà cổ của tôi, chưa được sửa chữa, dơi bay sát sàn sạt, mất điện, nóng như cái “lò bánh mỳ” thế mà vợ chồng Thanh Vân, Nhuệ Giang ngủ ngon lành. Do điều kiện, hoàn cảnh phim “Đời cát” không thực hiện quay ở Hội An mà chuyển ra Quảng Bình, dẫu thế vợ chồng Thanh Vân và Nhuệ Giang vẫn giữ quan hệ mật thiết với tôi, có điều kiện vào Hội An lại ghé thăm…
         Năm 2007, tôi được dự lớp bồi dưỡng biên kịch, đạo diễn điện ảnh do Hội điện ảnh Việt Nam tổ chức tại Huế, ở đây tôi vinh dự gặp đạo diễn Hải Ninh. Ông cùng với một số nhà biên kịch, đạo diễn nổi tiếng khác tham gia với tư cách là giảng viên cho lớp học. Biết tôi có quen với Nguyễn Thanh Vân, con trai của ông, ông rất vui. Rồi suốt mấy ngày ở lớp bồi dưỡng, ngoài những giờ lên lớp, bọn trẻ chúng tôi ( so với tuổi của ông và những nhà đạo diễn, biên kịch khác) đi đâu, ông cũng đề nghị cho đi theo, không quản tuổi cao. Với lớp trẻ, hình như ông không câu nệ tuổi tác, sự nổi tiếng mà hình như ông cố truyền hết những kinh nghiệm mình có cho lớp trẻ chúng tôi lĩnh hội. Ông nói: “ Phải sống chết với nghề, phải coi một bộ phim là danh dự của người đạo diễn, không được làm hoen ố. Nếu làm phim muốn để nổi tiếng, điều đó dễ dẫn đến thất bại… Các em cần đọc nhiều, xem nhiều, đi nhiều, khiêm tốn sẵn sàng đón nhận mọi sự phê bình để làm phim sau tốt hơn…”. Ông hỏi tôi về viết kịch bản phim. Tôi thành thực trả lời, đây là việc hoàn toàn tay ngang, chỉ nhờ những người bạn tốt như Phạm Ngọc Tiến, Nguyễn Quốc Trọng, Hữu Mười… giúp đỡ, sửa chữa kịch bản, phim mới dựng được, đến bây giờ tôi vẫn còn lúng túng lắm. Ông động viên: “ Điều đó không sao! Em vẫn cứ phải viết, viết chăm chỉ. Được kịch bản nào, em có thể đưa cho những người bạn thân, có kinh nghiệm viết kịch bản điện ảnh xem và góp ý. Hoặc nữa, em đưa cho vợ chồng Thanh Vân, Nhuệ Giang xem, góp ý…”.
          Đến Đại hội điện ảnh vừa rồi ở Hà Nội, tôi lại gặp ông. Gặp tôi, ông nhận ra và hỏi : “ Từ đó đến giờ em có viết thêm kịch bản nào nữa không?”.
          Tôi không biết trả lời với ông thế nào? Cũng cảm thấy xấu hổ vì những lời khuyên chân thành của ông, mình đã không thực hiện được.
         Cũng tự hứa, mình sẽ gắng viết kịch bản. Biết đâu, cũng được dựng thành phim, lúc đó mới dám đến gặp và nói chuyện với ông.
         Nhưng ,việc đó sẽ không bao giờ trở thành hiện thực nữa, đạo diễn Hải Ninh về với thế giới người hiền, để lại thương tiếc cho bao nhiêu người…
         Tôi vẫn nhớ mãi nụ cười hiền hậu và tiếng nói trầm, chân tình của ông…
 
 

Đạo diễn Hải Ninh ( ngoài cùng bên phải ) và tác giả ( đứng giữa) cùng với một số hội viên HĐA Việt Nam thăm một di tích lịch sử ở Huế

Tác giả cùng đạo diễn Hải Ninh thăm di tích Mỹ Sơn ( Quảng Nam)

Phân trang 1/4 Trang đầu 1 2 3 4 Trang sau Trang cuối [ Kiểu hiển thị Trích dẫn | Liệt kê ]