TẢN MẠN NHỮNG VỀ CÁI "TẾT" ĐÃ QUA - TAN MAN NHUNG VE CAI "TET" DA QUA - Trần Kỳ Trung - Website Trần Kỳ Trung - Nhà thơ, nhà văn

Đã đi quá nửa đời người, ăn tết không biết bao nhiêu lần. Nhưng cũng thật lạ, cứ gần đến Tết, như cữ này khoảng đầu tháng chạp ( âm lịch), trong lòng vẫn có cảm xúc thật bồi hồi nao nao khó tả. Lại y như trẻ con, nhẩm tính từng để chờ tết đến. Có điều, với cái tuổi này, cũng không mong rằng, đón tết để khoe áo mới, hay tiệc tùng mừng chức tước, nhà cao, cửa rộng... mà hay nghĩ lại quá khứ, nghĩ lại những kỷ niệm xa xưa, rồi ẩn hiện đâu đó những khuôn mặt thân quen của bạn bè, người còn, kẻ mất...
Nhớ lại cái tết của tuổi nhi đồng, hồi đó mình mới năm, sáu tuổi, ở thị trấn Quốc Oai ( tỉnh Sơn Tây cũ), mẹ của mình làm nghề mậu dịch viên của một cửa hàng bách hóa. Bà may cho mình một bộ quần áo mới theo kiểu áo quần cán bộ bằng vải caki. Thế cũng là ghê, vì xung quanh bạn bè trong trang lứa lúc đó, chúng nó mặc toàn quần áo nâu sồng, vải dày như mo nan, đứng gần xộc lên mùi của củ nâu nhuộm vải. Sáng mùng một, mình chạy lên phố huyện khoe bộ quần áo đó, đứa nào nhìn cũng trầm trồ. Bộ quần áo mình mặc là sang nhất đám, mỗi tội cái dây quần vắt qua vai quá ngắn, không cài được với khuy quần ở thắt lưng, nên mình phải buộc thêm dây vào. Mấy đứa bạn mình lật áo lên xem cái dây nối với dây quần dài lòng thòng, chẳng đứa nào cười cả, vẫn xuýt xoa thèm rỏ dãi bộ áo quần mình đang mặc. Tết lúc đó nghèo thật, trời rét, mấy đứa bạn mình đi chân đất, không có áo lạnh khoác bên ngoài, bộ quần áo nâu đâu có đủ ấm, nhưng hình như chúng không để ý đến điều đó vẫn chỉ thích chơi đáo ăn tiền, chơi khăng, nhặt những quả pháo chưa nổ đem đốt hoặc chạy ra sân vận động xem các anh chị chơi đu. Cái tết ở Quốc Oai hồi ấy, giờ thì nhớ không nhiều nhưng dư âm của nó trong một buổi đầu xuân khi mưa phùn rơi nhè nhẹ, mặt đường đất ướt nhèm nhẹp, tiếng pháo nổ đì đùng, mùi pháo tết hăng hăng, nồng nồng, người đi đường chào nhau: “ bà đi chơi tết về ạ!” , “ Cháu chào ông !”, “ Bủ đi đâu đấy? Đã lễ chùa chưa? ” ... không hiểu sao , mình cứ nhớ mãi. Tết những năm đầu ở miền bắc là như thế. Đơn giản, ấy vậy lại nhớ lâu.
Rồi mẹ chuyển công tác,  mình theo mẹ, rời Quốc Oai, lên thị xã Sơn Tây. Thị xã Sơn Tây hồi ấy, là một thị xã nhỏ, bình lặng, chỉ vui khi tết đến. Cứ gần đến Tết ở chợ Nghệ, chợ trung tâm của thị xã, người ta bày ra không biết bao nhiêu tranh vẽ trên những những tấm bìa xanh, rồi câu đối in hoa hòe, hoa sói, lòe loẹt, lá dong gói bánh chưng...bày la liệt. Người đi chợ tết đông lắm, hàng chen hàng, người chen người, tiếng nói râm ran, tiếng mặc cả hàng trộn lẫn không phân biệt được gần hay xa. Thỉnh thoảng lại giật mình vì một tiếng pháo của ai đó đốt, nổ bất chợt. Mình cùng mấy thằng bạn tìm cách len vào chợ, ngó chỗ này một tý, nhìn chỗ kia một tẹo, trong người rợm rạm một tình cảm khó tả, vui vui ngây ngất.
Đến sáng mùng một, mình và mấy đứa em hong hóng khách đến để được mừng tuổi. Khách của mẹ mừng tuổi cho mình chỉ đồng năm xu, một hào... thế cũng là sung sướng lắm để đến chiều len lén trốn mẹ, chạy ra góc chợ chơi đập xu vào tường ăn tiền. Có lúc chơi, bị chúng bạn vét sạch, nhưng cũng có lúc mình ăn, tiền nhân lên gấp hai, gấp ba...
Còn cái tết có không khí gia đình nhất, nghĩa là chỉ có ba, mẹ và mấy em quây quần bên nhau, bạn bè của mình không có mấy, còn bạn bè của ba, mẹ thì quanh đi quẩn lại cũng chỉ có mấy người trong nông trường Bộ, ấy là đón tết ở  nông trường Vân – Hùng ( Đoan Hùng -Phú Thọ), đúng lúc máy bay Mỹ ném bom miền bắc.
Kinh tế khốn khổ, gần đến ngày tết, mẹ gửi từ Sơn Tây lên một thùng nước nước mắm độ hai mươi lít mà phải chia ra làm mấy chục phần cho mấy gia đình xung quanh để có cái mà chan với cơm làm thức ăn. Còn thịt lợn, may ba của mình làm giám đốc, được mua ngoài tiêu chuẩn hơn hai ky lô gam. Lúc ấy chỉ cần ngửi mùi nước mỡ thôi, đã ăn được hai, ba bát cơm. Sáng mùng tết, chẳng khác mọi hôm là bao nhiêu, nhìn ra xung quanh toàn rừng, núi với một màu xanh sậm xịt. Trời vẫn mưa, vẫn rét... không có một chút hao nắng, vẫn y như tiết giữa đông. Nếu có khác chăng, sáng mùng một tết anh em mình mặc bộ quần áo trông có vẻ mới một chút, chịu khó ngồi quây quần bên chiếc đài của ba nghe ca nhạc, kịch truyền thanh lâu hơn mọi ngày, vì ra ngoài kia có trò gì đâu mà chơi... Ba, mẹ đi thăm mấy chú cùng cơ quan, các chú lại đến thăm. Trưa ăn bữa cơm bình thường, tối cũng thế, tám giờ tối đi ngủ...Tết trong thời chiến tranh là thế, chẳng có gì khác ngày thường.
Nhớ cái tết năm sáu tám ở Phúc Thọ ( Sơn tây cũ ), sáng ngày ba mươi xin phép ba, mẹ đạp xe lên Hà Nội đón tết với mấy người bạn. Sáng ba mươi đạp xe đạp về Hà Nội trong tâm trạng vui không thể tả. Không biết lúc đó ba, mẹ cho mình bao nhiêu tiền, mà cũng chẳng hiểu lấy sức đâu của tuổi thiếu niên mới lớn, đạp xe một mạch mấy chục cây số thấy chẳng mệt gì. Quái lạ! Cho đến tận bây giờ mình vẫn nhớ ánh mắt của một người bạn gái thấy dọc đường, ánh mắt nhìn mình rất vui, như thân. Cứ như mình với bạn đó đã quen nhau từ lâu rồi. Gần trưa ngày ba mươi, đạp xe đến bến xe Kim Mã, đã thấy Dung, một người bạn gái Hà Nội đứng đợi mình cạnh một cái xe đạp. Lẽ ra, mình phải có một lời nói nào đó thật lịch sự, thì buông ngay một câu, không ra làm sao: “ Sao Dung đi chiếc xe đạp xấu thế ?” Thế là người bạn gái mất bao nhiêu công đợi mình, giận mình, bỏ về. Mình nói câu đó hoàn toàn vô tư, chứ không phải chê bai gì. Nhưng... đúng nhất là không nên nói câu nói đó. Cho đến bây giờ vẫn ân hận!
Chơi ở Hà Nội trong đêm ba mươi tết, năm sáu tám, mình nhớ mãi. Cùng Đặng Dũng Tiến ( không biết bây giờ Tiến làm ở đâu?), lang thang khắp Hà Nội, hết ra Hồ Thuyền Quang rồi vào rạp tháng Tám xem phim, rồi hòa vào dòng người ra Bờ Hồ đón giao thừa. Đến giờ giao thừa pháo nổ râm ran, đì đùng vang lên tứ phía, rồi loa phóng thanh phát lời chúc mừng năm mới của  ông Hồ. Lời chúc tết nghe náo nức, chộn rộn có ai ngờ... đấy là “ pháo lệnh” mở màn cuộc Tổng tiến công Mậu Thân năm sáu tám ở trong Nam. Mãi sau này mình mới biết. Chơi quá giao thừa, trên đường phố đã vãn người, định đến nhà Tiến ngủ, nhưng lại ngại. Đến nhà bác An, bác Bảy gọi cửa, chẳng ai thưa... Không biết đi đâu? Đành ra lại Bờ Hồ ngủ tạm trên ghế đá, chờ sáng mai, mùng một tết, đạp xe về. Mình còn nhớ, khi mình định nằm trên chiếc ghế đá bên này, cạnh cổng vào cầu Thê Húc, thì cách chỗ ghế đá mình nằm không xa, có một đôi nam nữ, họ cũng ngồi trên một chiếc ghế đá, cả hai cùng nhìn ra mặt hồ Hoàn Kiếm.Hình như người con gái khóc thì phải, rồi một lúc có tiếng thì thầm của người con trai như động viên, mình không nghe rõ... Mình tự cám cảnh bản thân, lại buồn cho họ, trằn trọc không ngủ được. Đã thế, không biết từ đâu, có một người thanh niên đeo kính đen ( mà là ban đêm mới chết chứ!) đứng ngay ở đầu ghế đá, cứ như chực mình ngủ say là hắn sẽ “chôm” chiếc xe đạp Thống Nhất. Mình hoảng, vội dấu chiếc chìa khóa xe xuống chân ghế. Thấy cũng chẳng yên tâm, mình ngồi dậy, lấy chiếc xe đạp, đạp qua bên kia nhà Thủy Tạ ( Bờ Hồ) tìm một chiếc ghế đá để ngả lưng. Đang ngủ chập chờn, có tiếng động vội mở mắt, lại thấy người thanh niên này đứng ở đầu ghế đá...
Thế là không dám ngủ nữa, mà cũng không dám đi đâu, thức cho đến sáng. Vừa năm giờ sáng mùng một, nghe thấy nhạc hiệu trên đài phát thanh vừa rõ mặt người, mình vội nhảy lên chiếc xe đạp, đạp một hơi về nhà. Về đến nhà gần chín giờ sáng, ăn quấy quá vài miếng bánh chưng, rồi ngủ một giấc đến năm giờ chiều...
Một cái tết, tự mình làm khổ mình.
Nếu nói đến cái tết ghi nhớ nhất đời, đặc biệt nhất trong đời đó là cái tết năm một chín bảy ba, trên dãy Trường Sơn. Một cái tết mình được hưởng, duy nhất một lần trong đời, nhớ đến thắt gan, thắt ruột.
Có ai ngờ, gần đến ngày tết năm ấy, toàn bộ đơn vị ( D 661 – E 2 tăng cường Hải Dương) của mình có lệnh hành quân vào Nam chiến đấu. Vừa ký hiệp định Pa ri xong, cả miền bắc được tận hưởng không khí tết hòa bình đầu tiên, vắng thật sự tiếng máy bay gầm rú và tiếng bom lúc gần, lúc xa. Bọn mình chưa kịp vui thì xốc ngay ba lô, ôm khẩu súng, xỏ chân vào dép cao su, đội mũ tai bèo...đi đánh nhau. Thực ra, phải nói đúng, khi nhận lệnh hành quân, cả đơn vị đều sẵn sàng, không ai nghĩ đến ngày tết đang đến gần, tinh thần phấn chấn vì khi có hiệp định Pa ri, cảm thấy chuyện bên mình thắng đến nơi, rồi sự háo hức được mặc quân phục Giải phóng mới. Đã vậy, hành quân từ Hải Dương đến Quảng Bình, toàn bộ bằng ô tô, đi giữa đường quang. Trước xe là lá cờ Mặt trận dân tộc giải phóng miền nam Việt Nam nửa đỏ, nửa xanh, có ngôi sao vàng ở giữa, bay phần phật, thật hùng dũng. Tinh thần dám xả thân vì nước, không phải chỉ riêng mình, mà còn rất nhiều thằng trong đơn vị lên rất cao. Nhưng.. .sau cuộc hành quân bằng ô tô đến Quảng Bình, rồi tối khuya cả đơn vị chen chúc trên chiếc phà ngược sông Gianh, bọn mình đến giáp dãy Trường Sơn, bên đông, bắt đầu cuộc hành quân đi bộ. Ba lô nặng vì gạo, súng đạn, dốc cao, ngủ rừng, mưa lạnh, sương buốt... tất cả như thấm vào đến từng tế bào trong người. Mệt không thể tả, về đến bãi khách, cố ăn vội miếng cơm, tắm rửa qua loa rồi vội vàng treo võng nằm ngủ. Ngủ mê, ngủ mệt. Ngày hành quân, tối ngủ...cứ thế lặp đi, lặp lại, không để ý ngày tết đến thật gần. Đến lúc đang hành quân, giật mình ngẩn lên, vì ai đó nhắc ngày hôm nay là ba mươi tết rồi, mình mới sững sờ, gần như rất ngạc nhiên, hỏi ai đó mà cũng như đang tự hỏi mình: “ Ơ! Thế đến tết rồi à !”. Thế là một tâm trạng buồn, nhớ da diết gia đình cứ sồn xào ập đến. Nhớ quay nhớ quắt, bao nhiêu hình ảnh tết của miền bắc hiện lên rõ ràng. Tiếng pháo, ánh lửa cháy râm ran luộc bánh chưng... như nghe, như thấy. Buồn quá, hành quân dọc đường đi không thằng nào nói với thằng nào, lại có cả tiếng thút thít khóc của thằng Cam, quê Từ Liêm nữa. Về đến đến bãi khách, mình với thằng Thái Cận ( vốn là sinh viên khoa Địa – Trường ĐHSP Hà Nội 1, cùng trường với mình) được phát chung một chiếc bách chưng, nhân bên trong toàn đỗ xanh đã bị mốc xanh , mốc đỏ, gạo nếp luộc nhão nhoét có mùi chua lòm. Hai thằng gọt chỗ mốc đi, vẫn cố gắng ăn, thực ra cố hít cái mùi nếp luộc trong bánh chưng thì đúng hơn... Buổi tối hai thằng mắc võng nằm cạnh nhau, kể cho nhau những ngày tết ở miền Bắc, nhớ và buồn...
Sáng mùng một tết năm ấy, trước lúc hành quân, ông trưởng đoàn tập hợp cả đơn vị, gửi lời chúc tết cho tất cả. Mọi người lắng nghe cho phải phép, chứ không vui rồi sau đó lại tiếp tục hành quân...
Tiếp đó mình còn ăn một cái tết nữa ở chiến trường khi về Ban tuyên huấn, trung đoàn 201, đơn vị đang làm nhiệm vụ bao vây thị xã Bình Long. Cũng không có ấn tượng gì, vì nó đâu có khác ngày thường là mấy, vẫn mấy con người đó, vẫn mấy căn hầm bò ra, rúc vào. Có chăng là có chút thịt tăng gia và một chai nước mắm nhỏ mà mình cứ đưa lên mũi ngửi, hít hà một mùi quen thuộc. Vì cả năm, toàn chan bằng nước muối, giờ mới thấy lại hương vị mùi nước mắm. Hỏi lúc đó có mơ ước gì không ? Có chứ! ai cũng mơ ước, mơ ước gần như chỉ là duy nhất, cháy bỏng, tết năm sau có mặt ở miền Bắc cùng đoàn tụ với gia đình...
Sau một chín bảy lăm, hòa bình về, đất nước tạm yên bom đạn, gia đình mình đoàn tụ, nói đến tết, tưởng nó sẽ trôi qua một cách yên ả, trong không gian của sắc xuân. Đỏ hồng của hoa đào, đỏ sậm có mùi ngai ngái của xác pháo, đỏ tươi như có tiếng reo của lá cờ... Đấy là mình tưởng tượng thôi, những cái tết liên tục sau đó, đúng vào thời bao cấp, chiến tranh biên giới phía bắc, phía nam nổ ra, quản lý kinh tế vô cùng yếu kém, lãnh đạo tự cao, tự đại, nước Việt Nam bị cô lập với quốc tế... nên những cái tết trong thời kỳ này, dẫu có hoa đào, có pháo, có những lá cờ đỏ treo trước ngõ... nhưng không thể che khuất được sự khốn khó, hiện hữu lên từng khuôn mặt, từng gia đình người Việt Nam lúc ấy. Chỗ nào cũng thấy những hàng người xếp hàng dài trước mấy ô cửa của cửa hàng thực phẩm hay bách hóa, trên tay cầm những ô phiếu vàng khè, đẫm mồ hôi chờ mua mấy tiêu chuẩn thực phẩm tết. trông có vẻ nhiều hơn ngày thường một chút xíu. Những mâm cỗ tết sơ sài, đạm bạc, những manh áo mới của trẻ con mặc, có chăng trông lành lặn hơn ngày thường, dẫu thế, vẫn gần như trùng một màu, một loại hoa in...Còn chuyện về quê ăn tết thì vô cùng cực khổ. Mình còn nhớ cùng Lê Văn Anh ( Hiện giờ Lê Văn Anh đã là hiệu trưởng kiêm bí thư Đảng ủy trường ĐHSP Huế), hai anh em xếp hàng ở nhà ga xe lửa Hà Nội ( Ga Hàng Cỏ) bị mọi người chen lấn  gần như bẹp ruột mới mua được hai vé tàu hỏa về Nam. Nhà ga ưu ái, ai đã mua được vé, ưu tiên phát kèm hai gói bánh. Mình và Lê Văn Anh cầm hai gói bánh sơ ý thế nào để nó rơi xuống nước cống đầy chất bẩn. Chẳng đắn đo, mình vớt gói bánh lên mang ra nước máy để rửa. Bỏ tiếc lắm!Vừa rửa gói bánh vừa nhìn ra xung quanh xem có ai để ý không?
Tết khổ nhưng nghĩ lại cũng vui. Vì chỉ cần thêm một chút tiêu chuẩn mỳ chính, đường hay thêm một, hai lạng thịt... là có vẻ phấn chấn. Có xếp hàng bao lâu cũng cố gắng xếp, có đạp xe xa bao nhiêu cũng đạp để cố mua.
Nghĩ đi, nghĩ lại có nhữngTết khổ mình lại nhớ lâu. Miếng dưa hành mẹ muối, miếng thịt lợn ướp nước mắm để dành ăn sau tết...vẫn thấy ngon lạ, hương vị nó còn đọng rất sâu trong ký ức.
Còn bây giờ, rõ ràng tết đến đồ ăn thực uống nhiều hơn, thậm chí có khi nhìn như thấy thừa mứa rồi khung cảnh nữa, hoa nhiều vô kể, người ăn mặc đẹp hơn, nhưng sao cảm thấy những cái tết gần đây hầu như không để cho mình chút dư âm nào, kể cả niềm vui, lẫn nỗi buồn. Tất cả bình lặng, người nghèo thì quá nghèo không sắm nổi một cái tết ra hồn. Còn người giàu thì quá giàu sắm quà tết vô hạn độ, họ sẵn sàng bỏ tiền triệu để mua những chai rượu ngoại, cho đến những tập tiền chục triệu cho những chuyến du hí nước ngoài trong dịp tết... Còn nhiều cảnh tương phản nữa, nói ra bằng thừa, vì thực tế cứ đập thẳng vào mắt từng người. Rõ ràng, cái gọi là “ xóa bỏ giàu nghèo, cải thiện đời sống, ai cũng có cơm ăn áo mặc” có lẽ còn rất lâu mới có thể thực hiện được, nhất là trong điều kiện của đất nước ta hiện nay.
Tản mạn những cái tết trong đời đã trải qua, thực tế là ôn những kỷ niệm không thể quên trong đời, mỗi dịp tết đến. Âu cũng mong, có sức khỏe, vợ chồng cố gắng kiếm được tiền một cách trong sạch, trong tương lai, đất nước thanh bình đúng nghĩa, hết những cảnh chướng tai, gai mắt. trên, dưới hòa thuận một lòng ...  Đón một cái tết có ý nghĩa.
Tết đó chắc sẽ nhớ lâu.

Bài viết cùng chuyên mục
[9804] NÓI VỚI CHÁU NỘI31/10/2014
[4179] TRƯỜNG TÔI - Tản văn14/12/2012
[2647] LỚP TÔI - Tản văn29/11/2012
[4079] ĐÁM CƯỚI LÀNG - Tản văn23/10/2012
[2425] HỒN HÀ NỘI TRONG PHỐ CỔ HỘI AN - Tản văn10/8/2012
[2059] NÓI VỚI CON - Tản văn18/7/2012
[2723] LÃNG ĐÃNG ...SÀI GÒN25/3/2012
[5496] MẸ TÔI ĐI TÂY4/11/2011
[1886] GHI CHÉP MỘT LẦN ĐẾN24/3/2011
[2079] Nắng Lào24/3/2011
Tản văn | Nhận xét(0) | Trích dẫn(0) | Đọc(1997)
Viết nhận xét
Hình vui
emotemotemotemotemot
emotemotemotemotemot
emotemotemotemotemot
emotemotemotemotemot
emotemotemotemotemot
Mở HTML
Mở UBB
Mở hình vui
Ẩn giấu
Tên gọi   Mật khẩu   Khách không cần mật khẩu
Địa chỉ web   Email   [Đăng ký]