HỌC NGOẠI NGỮ THỜI BAO CẤP - HOC NGOAI NGU THOI BAO CAP - Trần Kỳ Trung - Website Trần Kỳ Trung - Nhà thơ, nhà văn

                  

                  Một lớp học nơi sơ tán tránh máy bay Mỹ ném bom ở miền Bắc trước năm 1973

                      

                                   HỌC NGOẠI NGỮ THỜI BAO CẤP

 

       Học ngoại ngữ thời bao cấp, nó bị chính trị ám vào, để rồi như “thời tiết” lúc thế này, lúc thế khác, không đến đầu đến đũa, học sinh lĩnh đủ. Tôi nghĩ, chuyện này, thế hệ tuổi tôi, chắc nhiều người còn nhớ, nhưng thấy ít ai nói đến. Ngồi nhớ lại, tôi ghi ra đây, để ôn những kỷ niệm…cũng gọi là một thời đáng nhớ.

        Thời phổ thông chúng tôi lúc ấy, học ngoại ngữ, chủ yếu là hai môn Trung văn và Nga văn. Thời điểm Đảng và nhà nước ta hòa chung với một bộ phận Cộng Sản quốc tế “ Chống chủ nghĩa xét lại” thì tiếng Trung lên ngôi, tiếng Nga là phụ,  tôi học môn Trung văn do thầy Mai Thiệu ở trường cấp III Phúc Thọ ( Hà Tây cũ) dạy. Phải nói thầy Thiệu dạy tiếng trung Quốc rất “siêu”, khiến chúng tôi thuộc từ nhanh. Thầy còn tập cho chúng tôi hát những bài Trung Quốc lúc ấy như “ Đông phương hồng”, “ Ra khơi nhờ tay vững”, “ Công xã ta là hoa hướng dương”…Chẳng là, lúc ấy bên Trung Quốc đang tiến hành cách mạng văn hóa, tối tối đài phát thanh Bắc Kinh phát nhạc hiệu bằng bài hát “ Đông phương hồng” … trên nền nhạc ấy, thầy Thiệu dạy lời: “ tung pháng hùng, thai xèn xâng, trung quơ chủ lưa cớ mao trẹ tung…” ( Đông phương hồng, mặt trời lên, Trung Quốc chúng ta có Mao Trạch Đông) Chúng tôi học Trung văn hồn nhiên, vô tư vì nghĩ rằng nước mình với Trung Quốc là bạn, bạn đang giúp mình đánh Mỹ, Đảng và nhà nước ta coi họ và mình như “ môi với răng” thì nên học. Trong lớp tôi lúc ấy có thằng Nghĩa, nó học Trung văn rất giỏi, nhớ từ nhanh, viết chữ đẹp, được cử làm cán sự môn Trung Văn. Nó nói với tôi: “ Tao học giỏi, biết đâu được sang Trung Quốc, nói chuyện với họ khỏi phiên dịch. Nhất định họ quý tao lắm…”. Hôm có ông cán bộ của Ty Giáo dục Hà Tây ( cũ ) đến dự giờ, Thầy Mai Thiệu yêu cầu thằng Nghĩa bắt nhịp cho cả lớp hát bài “ Đông phương hồng” bằng hai thứ tiếng Việt Nam -Trung Quốc. Thằng Nghĩa đứng dậy, đi lên bục giảng, rồi quay mặt về phía lớp, rất đĩnh đạc vung tay bắt nhịp cho cả lớp hát bài hát trên. Tôi nhìn thằng Nghĩa nghĩ,  sau này, có khi nó làm phiên dịch tiếng Trung, oai phải biết, ghê phải biết! Còn ông cán bộ Ty Giáo dục dự giờ, nghe xong bài hát, khen lớp tôi rối rít: “ Các em hát hay lắm, thể hiện đúng tình cảm của chúng ta với Đảng và nhân dân Trung Quốc.”. Lớp tôi vỗ tay. Thầy Mai Thiệu nhìn Nghĩa sung sướng…

           Đó là học nghiêm túc, dạy nghiêm túc. Đến khi tôi chuyển trường, về một trường khác, ngoại ngữ lúc ấy tôi học, vẫn tiếng Trung, Thầy dạy lớp tôi môn này nói: “ Chỉ cần thuộc bốn nghìn chữ tượng hình Trung Quốc là coi như thoát nạn mù chữ!”. Nhưng chúng tôi học Thầy, đoán chắc Thầy cũng chưa thuộc hết bốn nghìn từ. Vì, nếu như tôi học Thầy Mai Thiệu nghiêm túc bao nhiêu, thì học Thầy này lơ mơ bấy nhiêu. Đến giờ Thầy có kiểm tra từ cũng rất đại khái.  Chúng tôi viết sẵn các từ đã học bằng bút chì cạnh bảng đen.  Kiểm tra viết từ cũ lên bảng, chúng tôi cứ nhìn hàng chữ viết bằng bút chì đó mà “tô” lên bảng, Thầy biết, cho qua. Rồi biết Thầy nghiện thuốc lá, chúng tôi góp tiền lại, mua cho Thầy mấy bao thuốc Trường Sơn, Tam Đảo…thế là Thầy cho chữa điểm vô tư. Điểm ba thành điểm tám, điểm một thành điểm bảy… thành ra, cuối năm lớp chín, điểm ngoại ngữ tiếng Trung của tôi và cả lớp rất cao nhưng chữ Thầy trả lại Thầy…Đến năm lớp mười, Thầy chuyển trường, trường tôi không có ai dạy môn này , đến giờ ngoại ngữ, được ra chơi, không có trò gì, chúng tôi đến gần cửa sổ trêu ghẹo bọn học tiếng Nga, nhại theo tiếng của chúng. Mấy thằng học tiếng Nga sau này than thở với chúng tôi: “ Biết thế hồi ấy chúng tao cũng học tiếng Trung với chúng mày, để bây giờ được như chúng mày, có sướng không ?”.

          Học ngoại ngữ thời bao cấp, ỏ mấy cấp phổ thông, là như vậy, hình như học cho có, chỗ được, chỗ mất. May cho đứa nào vào được trường ngoại ngữ, đúng bộ môn mình học còn có chút vốn liếng. Còn vào các trường khác thì coi như đồ bỏ, học mà không học, phải học lại từ đầu.

          Đến khi vào đại học, nếu là trường không chuyên ngoại ngữ,  đại bộ phận sinh viên lúc ấy đều thích học tiếng Nga, chứ không thích học tiếng Trung. Cũng có thể, học tiếng Nga có vẻ dễ viết hơn tiếng Trung, trông cũng “oai” hơn, cầm giáo trình tiếng Nga in rônêo dày cộp mặt cũng vênh lên một tý… Nhưng có một điều, sau này chúng tôi mới biết, Đảng cộng sản Trung Quốc, đứng đầu là Mao Trạch Đông tìm cách đi đêm, qua bản thông cáo Thượng Hải, dùng Việt Nam là  “món hàng mặc cả” với Mỹ để nhằm đạt được quyền lợi ích kỷ của mình. Báo chí Việt Nam, thông qua những bình luận, cả những phát biểu của mấy vị lãnh đạo trong một số cuộc mít tinh lên án hành động này của nhà cầm quyền Trung Quốc. Điều này ít nhiều cũng ảnh hưởng đến việc học tiếng Trung. Nhiều người, hồi phổ thông học tiếng Trung, lên đại học cũng bỏ, lao sang học tiếng Nga. Học tiếng Nga ở Đại học, hồi ấy không có máy ghi âm, phòng tiếng…như bây giờ. Học trên lớp, giáo viên cho từ mới, về nhà học viên cứ thế mà học thuộc lòng. Khổ nhất là mấy ông cán bộ hoặc bộ đội phục viên về đi học. Hôm nào có từ mới là các ông ấy luyện bằng cách gào. Chỗ nào mà gào được, là các ông ấy gào, bất chấp đấy là giờ tự học, hay có người ngồi bên cạnh đang tâm sự. Trong lớp tôi khi ấy, có một ông cán bộ đi học, học Nga văn là chăm nhất lớp. Ấy vậy, mà không vào được chữ nào, học như tra tấn. Học mãi mà kết quả không như ý, ông ấy lắc đầu chán nản: “ Em có tin không ? Anh đi ỉa, cũng cầm từ mới tiếng Nga để ôn, thế mà vẫn không thuộc! Khó quá.” Rồi ông ấy ngồi thừ ra, thở dài, ánh mắt đăm chiêu như có điều gì phải nghĩ ngợi. Tôi thấy lạ, hỏi lại: “ Anh nghĩ gì mà ngồi thừ ra thế?”. Ông ấy hạ giọng, nói thì thầm: “ Cũng lạ em nhỉ ! Tiếng Nga khó thế mà ông Lê Nin viết được toàn tập… Bố ấy đúng là thiên tài…thiên tài…”!!!  

          Chiều nào trên sân thượng A6, A7… của khu ký túc xá trường ĐHSP Hà Nội 1 chẳng vang lên những bài hát như “ đôi bờ”, “ Chiều Matxcơva”, “ Cachiusa”, “ Bài ca thanh niên sôi nổi”, “ Đôi bờ”, “ Cây thùy dương”, “ ngôi sao ban chiều”…Còn những bài hát Trung Quốc chúng tôi thuộc từ hồi phổ thông, vì chán không muốn học,  bị chế lại, như bài “ Ra khơi nhờ tay lái vững…” sang lời Việt thành: “ … sáng ngày ra ăn cháo, ăn cơm gì chưa? Cầm cơ lê, mỏ lết ta chui vào gầm…” . Thậm chí, chúng tôi tìm cách xuyên tạc như bài “ Cây thùy dương” của Nga chúng tôi cũng chế thành bài “ Mao Trạch Đông bơi trên sông Trường Giang”: “… Người rất ít ra tắm sông, người vẫn bơi nhanh hơn tàu. Tàu từ từ tăng hết số ra xa, người vẫn dẫn đầu…” .

            Rồi bọn tôi ra trường trở thành các thầy, cô giáo, nói chung, chẳng ai sử dụng ngoại ngữ đã học, mà không sử dụng ngoại ngữ tất yếu dẫn đến “ quên”, từ “quên” sẽ “ bỏ”…

             Nhưng cũng phải nói cho hết nhẽ, không phải tiếng Nga, tiếng Trung học xong rồi bỏ đó, vẫn có người sử dụng, sử dụng thành thạo, ví như những người làm công tác phiên dịch, chuyên môn có liên quan đến hai thứ tiếng này trong quân đội, kỹ thuật, hay như những sinh  viên được đào tạo ở Trung Quốc, Liên Xô ( cũ ) trở về… Nhưng ý tôi muốn nói, để trở thành một phong trào học ngoại ngữ sâu rộng, bền chắc như tiếng Anh bây giờ, thì học ngoại ngữ thời bao cấp không có được. Giá như đừng chạy theo chính trị, đừng để chính trị ám vào, trong giáo dục học ngoại ngữ, bất kể đó là thứ tiếng nước nào, học nghiêm túc, có sử dụng, có đào tạo dài hơi, có hệ thống thì bây giờ chúng ta có một đội ngũ cán bộ sử dụng tốt tiếng Trung, Tiếng Nga không phải đào tạo lại.

            Tôi kể thêm một chuyện.

             Khoảng năm 1979, tôi đang ở chợ Hà Đông, bỗng có tiếng chào khẽ bên tai: “ Nỉ hảo!” (chào anh – Tiếng Trung Quốc), tôi giật mình quay lại, tưởng ai, hóa ra thằng Nghĩa, cán sự tiếng Trung Quốc lớp của tôi hồi nào. Nhưng giờ thì… nó là thằng mua chó về thịt. Nhìn hình hài nó  thật thiểu não, bộ quần áo bộ đội xộc xệch, ống thấp, ống cao, đi dép lê quèn quẹt, tóc tai rối bù,  mặt toàn nét khắc khổ với vất vả. Tôi hỏi nó: “ Sao mày lại như thế này? Tao tưởng hồi đó mày giỏi tiếng Trung Quốc, phải đi học Đại học Ngoại ngữ chứ !”. Nó giải thích: “ Thì cũng định như thế! Nhưng hết lớp chín tao đi bộ đội, đánh nhau ở Lào, bị thương rồi về…định học tiếp, dính chuyện vợ con, đành chịu. Còn tiếng Trung, giờ cả nước đang chống Trung Quốc, tao mà nói tiếng Trung ra, họ lại tưởng hoa kiều, táng “củ đậu” vào đầu thì bỏ mẹ!”.

          Lại nói đến tiếng Nga, tôi học ngoại ngữ tiếng Nga cũng liên tục, suốt mấy năm đại học cho đến chương trình sau đại học. nhưng đến thời kỳ “ đổi mới”, Tiếng Nga không trở thành ngôn ngữ thứ hai thông dụng nữa, mà thay vào đó là tiếng Anh. Có lẽ lúc này, ngoại ngữ mới thực sự trở lại đúng vị trí của mình khi sự giao thương với thế giới được mở rộng hết cỡ của sự ngoại biên, đủ các tầng, các lớp, từ văn hóa, chính trị, đến kinh tế…đâu đâu cũng cần dùng tiếng Anh. Cũng chính vì thế, ngoại ngữ tôi nắm được ở dạng tương đối là tiếng Nga, bị mai một dần. Lỗi này, điều chính là do tôi, có thể vì lười, vì ngại, vì dốt… nhưng về khách quan, khi Liên Xô sụp đổ, ở Việt Nam, “nhãn quan chính trị ” nhìn về nước Nga, nơi một thời được gọi “ Quê hương của XHCN, đất nước của Lê Nin vĩ đại” không còn “đẹp” như xưa! Thế là tiếng Nga đang là ngoại ngữ nhiều người học, tự nhiên thui chột dần, phạm vi lan tỏa cũng loãng dần, số ngươi biết tiếng Nga, cứ thế ít dần…Tôi không có điều kiện giao lưu, học hỏi nên trình độ ngoại ngữ tiếng Nga cũng vì thế, không thể giỏi bằng… tiếng Việt!!! Nhớ lần tôi cùng một số nhà văn Việt Nam sang thăm Trung Quốc, nhà văn Hà Phạm Phú hỏi tôi có biết tiếng Nga không ? Tôi dại dột nói biết, nhà văn Hà Phạm Phú giới thiệu cho tôi làm quen với một nhà văn Trung Quốc biết tiếng Nga. Ông ấy nói tiếng Nga như gió, còn mình thì ú ớ như ngậm hột thị. Xấu hổ không để đâu cho hết…

             Học ngoại ngữ thời bao cấp, trường hợp của tôi có lẽ cũng không phải là cá biệt.

             Mà suy cho cùng, học ngoại ngữ thời bao cấp cũng do nền giáo dục “ tư tưởng tiểu nông” đè nặng. Học cho có, để khoe, không thực chất, nặng hình thức, không thực dụng, giỏi bắt chước nhưng để áp dụng thì gần như không thực hiện được gì. Yêu thì học, ghét thì bỏ, mục tiêu không quan trọng. Cuối cùng chỉ đưa lại một kết quả tiêu cực, lãng phí, đến lúc tỉnh ngộ thì đã muộn!

             May bây giờ, tiếng Anh, thời kinh tế thị trường là một ngoại ngữ bắt buộc, dùng nó là một trong những phương tiện quan trọng để phát triển kinh tế, xã hội, hòa nhập… Các em học sinh, sinh viên học tiếng Anh không bị chính trị “ ám” như thời chúng tôi đã học, nên tiếng Anh phát triển rất rộng rãi, phổ cập trong các trường phổ thông, đại học cũng như ngoài xã hội. Rồi chính ngoại ngữ, như tiếng Anh được sử dụng một cách thông dụng, các em học sinh, sinh viên có điều kiện so sánh, đối chứng, hiểu sự thật. Các em sẽ thấy con đường sáng để đi đến tương lai một cách tốt nhất. 

             Đó mới là thực chất của việc học ngoại ngữ.

 

 

              

Phút nói thật | Nhận xét(4) | Trích dẫn(0) | Đọc(5570)
Hiếu Tri Email
01/05/2014 10:28
Chúc mừng bạn - Người không phải là cừu.
Nguyen Ba Hai Email
25/04/2013 22:57
Kinh gui: Nha van Tran Ky Trung,

Tinh co toi doc mot so bai Anh viet tren mang: ve Anh hung
Lao dong Ho Giao, TBT NDM, viec hoc ngoai ngu thoi bao cap, v.v... Anh co su dung SKYPE khong? Vi dung SKYPE khong
phai tra tien dien thoai duong dai trong nuoc va quoc te, nhu
vay se co the "chit chat" thoai mai 24h/24 gio.

Toi nguyen la sinh vien khoa Phap, Truong Dai hoc Su pham    Ngoai ngu, nien khoa 1974-1979, khoa tieng Phap. Dia chi    
email cua toi: nbhtld@gmail. Dia chi SKYPE: voicechat2007.

Mong som nhan duoc hoi am cua Anh de cung trao doi voi Anh
nhung van de chung ta cung quan tam.

Than ai,

Nguyen Ba Hai
Tư Ròm Email Homepage
26/11/2012 12:03
Mình cũng có học tiếng Nga thời bao cấp"Rút xkyia dức" nhưng là bắt buộc để làm Kỹ thuật, mình cũng có cảm    nhận nhưu bạn (thời đó chỉ có Nga hoặc Trung), có một bạn cùng quê học tiếng Anh nó còn tiếc không học Kỹ    thuật như mình, bây giờ nó lại hợp thời mình lạc hậu.      nhưng có học có hơn;  Học Kỹ thuật (khoa học) là vĩnh   viễn
Chiêu Lỳ Homepage
20/08/2012 14:23
Chào Anh,

Anh hơn tôi 2 năm nên những điều anh viết về học NN ở trên, tôi cũng đã trải qua và thật tâm đắc. Tôi cũng được học "Trung uẩn" cả 2 năm cấp 3 (đến năm lớp 10 thì đi sơ tán B52 và cũng có thể dính vụ "...1972" gì đó như anh nói ở trên nên các trường ko dậy tiếng Trung nữa. Đến lúc vào ĐH, báo hại lại học Nga văn, những đứa như chúng tôi ấm ớ đến khổ, làm trò cười cho cả lớp ở những giờ này. Sau này may nhẩy nhanh sang tiếng Anh từ những năm 80 nên có được tẹo vốn, đủ chỉ đường cho mấy bạn Tây balô hoặc hỏi han linh tinh khi đi NN, ko bị đói hay lạc đường.
Câu chuyện bác viết thật đến 99,99% và cũng rất thú vị.
Chào Bác
Phân trang 1/1 Trang đầu 1 Trang cuối
Viết nhận xét
Hình vui
emotemotemotemotemot
emotemotemotemotemot
emotemotemotemotemot
emotemotemotemotemot
emotemotemotemotemot
Mở HTML
Mở UBB
Mở hình vui
Ẩn giấu
Tên gọi   Mật khẩu   Khách không cần mật khẩu
Địa chỉ web   Email   [Đăng ký]